Jeden region. Trzy kryzysy. 200 milionów ludzi.
Dowiedz się i pomóż.
O czym jest ta strona?
Sahel to pas półsuchego lądu ciągnący się przez środkową Afrykę — od wybrzeży Oceanu Atlantyckiego po Morze Czerwone, tuż na południe od Sahary. Mieszka tu ponad 200 milionów ludzi, z których wielu nie ma dostępu do czystej wody, jedzenia ani bezpieczeństwa.
Region zmaga się jednocześnie z trzema poważnymi problemami, które wzajemnie się nakręcają: zmianami klimatu, głodem i konfliktami zbrojnymi. To jeden z najtrudniejszych kryzysów humanitarnych (czyli dotyczących życia i zdrowia ludzi) na świecie w XXI wieku. Sytuacja w Sahelu wpływa też na Europę — to stąd pochodzi duża część osób uciekających przez Morze Śródziemne.
Sahara stopniowo przesuwa się na południe, pochłaniając ziemię uprawną. Deszcze padają coraz rzadziej i krócej. Co roku znika 48 000 km² ziemi — obszar wielkości Słowacji — zamieniając się w pustynię.
43 miliony ludzi nie ma wystarczająco dużo jedzenia. W Nigrze na jedną kobietę przypada średnio prawie 7 dzieci — to najwyższy wynik na świecie. Liczba mieszkańców regionu potroi się do 2050 r., a żywności będzie coraz mniej.
W latach 2020–2023 wojsko przejęło władzę w trzech krajach Sahelu w wyniku zamachów stanu (czyli obalenia rządu przez armię). Grupy terrorystyczne wykorzystują chaos, by kontrolować coraz większe tereny.
Region
Sahel to pas półsuchego terenu rozciągający się przez środkową Afrykę — od wybrzeży Atlantyku po Morze Czerwone, na południe od Sahary. Kliknij kraj, aby zobaczyć szczegóły.
01 — Środowisko
Sahel traci rocznie do 48 000 km² ziemi uprawnej — pola i pastwiska zamieniają się w suchy piasek. Zmiany klimatu sprawiają, że pory deszczowe trwają krócej i są trudne do przewidzenia. Rolnik nie wie już, kiedy siać, bo deszcze mogą nie nadejść.
Wielka Zielona Ściana: 11 krajów Sahelu postanowiło posadzić pas drzew i krzewów przez całą szerokość Afryki, żeby zatrzymać pustynię. To największy projekt ekologiczny na świecie. Do tej pory zrealizowano ok. 4% planu.
Temperatura w Sahelu rośnie szybciej niż w reszcie świata. Rolnicy, którzy żyją tylko z tego, co sami uprawią, tracą całoroczne zbiory po jednej suchej wiośnie — i nie mają z czego odbudować życia.
02 — Żywność i demografia
Niger ma najwyższy przyrost naturalny na świecie — na jedną kobietę przypada średnio 6,9 dziecka. Do 2050 roku liczba mieszkańców Sahelu potroi się, a tymczasem ziemi uprawnej i wody jest coraz mniej.
Ponad połowa mieszkańców Sahelu ma mniej niż 20 lat. To ogromna liczba młodych ludzi, którzy dorastają bez dostępu do dobrego wykształcenia, pracy ani perspektyw na przyszłość. Część z nich dołącza do grup zbrojnych, bo nie ma innego wyjścia. Część ucieka do Europy.
Duża liczba młodych ludzi mogłaby być szansą dla regionu — ale tylko wtedy, gdyby byli wykształceni i mieli pracę. Bez pokoju i szkół staje się to źródłem kolejnych problemów.
Kurczące się zasoby — woda, ziemia, pastwiska — powodują krwawe starcia między rolnikami, którzy uprawiają ziemię w jednym miejscu, a pasterzami koczowniczymi (ludem Fulani), którzy wędrują ze stadami. To walka o przeżycie, nie o religię.
W 2023 roku w konfliktach między rolnikami a pasterzami zginęło więcej ludzi niż we wszystkich atakach terrorystycznych w regionie razem wziętych.
03 — Bezpieczeństwo
W wielu częściach Sahelu rząd centralny (czyli władza z odległej stolicy) nie jest w stanie zapewnić bezpieczeństwa, szkół ani sądów. Grupy terrorystyczne wchodzą w to miejsce — oferują ochronę i swoje prawa, budując własną „władzę" wśród lokalnej ludności.
Mali, Burkina Faso i Niger po zamachach stanu wyrzuciły zachodnie wojska (m.in. francuskie i amerykańskie) i zaprosiły rosyjskich żołnierzy. Rosja wysłała tam prywatną grupę wojskową, dawniej zwaną Wagnerem.
W 2023 roku aż trzy z ośmiu krajów Sahelu były rządzone przez wojsko, które przejęło władzę siłą — nie w demokratycznych wyborach.
Rebelianci i grupy terrorystyczne przejmują kontrolę nad północną częścią Mali. Francja wysyła wojsko, żeby powstrzymać ofensywę na południe kraju.
Mauretania, Mali, Burkina Faso, Niger i Czad tworzą wspólne siły wojskowe, żeby razem walczyć z grupami terrorystycznymi w regionie.
Wojsko dwukrotnie przejmuje władzę w Mali siłą. Nowe władze proszą Francję o wyjście i zapraszają rosyjskich żołnierzy (grupę Wagnera).
Wojsko przejmuje władzę. Ponad 2 miliony ludzi musi uciec z domów. Prawie połowa terytorium kraju jest poza kontrolą rządu.
Mali, Burkina Faso i Niger ogłaszają własny sojusz i rezygnują z członkostwa w ECOWAS (zachodnioafrykańskiej organizacji współpracy). Wojska USA i Francji muszą opuścić Niger.
Trzy zbuntowane kraje planują wspólną walutę i ściślejszą współpracę. W Sudanie trwa wojna domowa, która zmusiła 7 milionów ludzi do ucieczki z domów.
Słowniczek
Na tej stronie i w artykułach o Sahelu pojawiają się skróty i pojęcia, które warto znać. Oto ich proste wyjaśnienia.
Wskaźnik Rozwoju Społecznego (ang. Human Development Index). Liczba od 0 do 1 pokazująca, jak dobrze żyje się w danym kraju — bierze pod uwagę długość życia, poziom wykształcenia i zamożność. Niger ma HDI = 0,394, co jest jednym z najniższych wyników na świecie. Polska ma ok. 0,876.
Skala Nasilenia Głodu (ang. Integrated Food Security Phase Classification). Skala od 1 do 5, gdzie 1 oznacza brak problemów z jedzeniem, a 5 — klęskę głodu. Faza 3 i wyżej to sytuacja kryzysowa, w której ludzie nie mają wystarczająco dużo jedzenia, żeby przeżyć.
Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców — główna organizacja ONZ, która pomaga ludziom zmuszonym do ucieczki z domów przez konflikty lub prześladowania. Działa w obozach uchodźców w całym Sahelu.
Światowy Program Żywnościowy (ang. World Food Programme) — organizacja ONZ, która dostarcza żywność do najbiedniejszych regionów świata. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 2020 roku. Pomaga 43 milionom zagrożonych głodem w Sahelu.
Nagłe, siłowe przejęcie władzy przez wojsko lub inną grupę — bez wyborów i wbrew konstytucji. W Sahelu zamachy stanu miały miejsce w Mali (2020, 2021), Burkina Faso (2022) i Nigrze (2023). Kraj po zamachu stanu jest często wykluczany z organizacji międzynarodowych.
Wspólnota Gospodarcza Państw Afryki Zachodniej — organizacja zrzeszająca 15 krajów regionu, podobna do Unii Europejskiej. Jej celem jest współpraca gospodarcza i bezpieczeństwo. Mali, Burkina Faso i Niger opuściły ją w 2023 roku po zamachach stanu.
Proces, w którym żyzna ziemia stopniowo zamienia się w pustynię. Może być spowodowany przez zmiany klimatu (mniej deszczu) lub działalność człowieka (nadmierne wypasanie zwierząt, wycinanie drzew). W Sahelu pustynnienie jest jednym z głównych powodów głodu.
Osoba, która musiała uciec ze swojego domu z powodu konfliktu lub katastrofy, ale pozostała w granicach własnego kraju (w odróżnieniu od uchodźcy, który przekracza granicę innego państwa). W Burkina Faso jest ponad 2 miliony takich osób.
Prywatna rosyjska firma wojskowa, która działa jak armia. Rosja wysyła jej żołnierzy do krajów Sahelu zamiast oficjalnego wojska. Po śmierci jej założyciela w 2023 roku firma zmieniła nazwę na Afrika Corps i nadal działa w Mali, Burkina Faso i Nigrze.
Działaj
Zrozumienie kryzysu to pierwszy krok. Wiedza bez działania nie zmienia jednak rzeczywistości. Oto co możesz zrobić już dziś.
Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców pomaga milionom wysiedlonych przez konflikty w Sahelu. Każda wpłata trafia bezpośrednio do obozu.
Wesprzyj UNHCRWFP dostarcza żywność i wsparcie żywieniowe 43 milionom zagrożonych głodem. Działają w Mali, Nigrze, Burkinie i Czadzie.
Wesprzyj WFPInicjatywa sadzenia pasa zieleni przez 11 krajów Sahelu — największy projekt ekologicznej odbudowy ekosystemów na Ziemi. Cel: 100 mln ha do 2030 roku.
Dowiedz się więcejWszystkie wymienione organizacje posiadają akredytację przy ONZ i statusy NGO weryfikowane przez Charity Navigator lub GiveWell.